Een lelijke en zinloze wereld?

“We leven in een lelijke en zinloze wereld”, kopt het laatste nummer van Filosofie Magazine. “We zijn elkaar kwijtgeraakt en we hebben niks afgesproken”, jammert cabaretier Theo Maassen. Ad Verbrugge noemde het in zijn boek de “Tijd van onbehagen”, een tijd van culturele desintegratie. Er is iets aan de hand in de wereld. De herwaardering van waarden is nog niet volbracht, het werk waar Nietzsche ooit aan begon blijft onvoltooid achter. De zoekende mens om mij heen klampt zich vast aan de quasi-spirituele oneliners van de New Age, die aan de lopende band worden geproduceerd en verkocht om de leegte te vullen. Nietzsche had gelijk toen hij zei dat hij pas later begrepen zou worden, en de ‘dolle mens’ kwam werkelijk te vroeg. Het proces waar hij op doelde zal zich pas in ons tijdperk voltrekken. God is dood, en wij hebben hem gedood; Nietsche beschreef meer dan een eeuw geleden de culturele desintegratie die we reeds beginnen te ervaren. (1)
 

Dagelijkse realiteit

Als ik de televisie aanzet of op straat loop blijken de gevolgen. Wetenschap en rationaliteit hebben ons veel gebracht, maar hebben de wereld zielloos gemaakt. Fossiele brandstoffen raken op, vrede is niet meer dan de periode tussen twee oorlogen, we razen voort in een consumentalistische roes zonder ons te bekommeren om de gevolgen. Diepgang is over het algemeen ver te zoeken, de vrijheid van het individu, ooit een mooi ideaal, blijkt nu een oorzaak van de egoïstische genotsmaximalisatie van de homo economicus. Het zedelijk verval, en het geweld op straat die we vooral bij de jeugd terugzien, beloven nog wat voor de toekomst.
Wie zou een nieuwe Voltaire, Goethe of Dante nog herkennen wanneer literaire schoonheid zo vergankelijk geworden is en men geen tijd meer heeft om een goed boek te lezen en het op waarde weet te schatten? Filosofen hebben naast schrijvers en kunstenaars altijd duidelijk een rol bijgedragen aan de culturele bloei van ons continent. Maar wat kunnen wij nu nog zeggen dat deze genieën al niet eerder hebben gezegd? Wat is nog het nut om nieuwe nuanceringen aan te brengen in al wat is geweest?
 

Hoe verder

Gelukkig had deze titel van Filosofie Magazine ook een ondertitel:  “Zoek daarom naar schoonheid en spirituele bezinning […]” (2) Zoals ik zojuist aangaf lijkt het erop dat we een nieuwe literaire grootheid niet meer zouden herkennen, met andere woorden, dat we schoonheid niet meer op waarde weten te schatten. We groeien op met internet en fotobewerking, waardoor er meer “schoonheid” op ons afkomt dan we zouden moeten willen en dus alles minder bijzonder wordt. Spirituele bezinning lijkt vervolgens weinig meer om het lijf te hebben. De New Age heeft een kern van waarheid, en ik hoop dat de New Age stimuleert tot het zoeken naar waarheid, maar ik ben bang dat er ook mensen zijn die hun kop juist in het zand steken na enkele mooie zweverige volzinnen.
Maar hoe verder dus. De ondertitel geeft hoe dan ook weer dat er blijkbaar volgens sommige filosofen nog hoop is, en er een meer in deze wereld is dan alleen lelijkheid en zinloosheid. Het zoeken naar schoonheid en spirituele bezinning klinkt me echter in de oren alsof je naar de uithoeken van de aarde moet snellen om de laatste stukjes schoonheid en bezinning te koesteren, voordat ook die vergaan. (3)  Ik zou echter liever zien dat we de schoonheid en spirituele bezinning zelf terugbrengen in de wereld (4); een algehele zoektocht naar waarden, nut, waarheid, en een daaropvolgende herwaardering van onze cultuur en onze samenleving. In plaats van voortdurende controle middels RFID chips, camera’s, EPD’s en meer van dat soort zaken, zouden we datgene terug moeten brengen waardoor ons wangedrag en de culturele desintegratie zijn ontstaan: intrinsieke deugdelijkheid.
 

En nu?
 

Juist nu, voor het eerst in de geschiedenis, is de filosofie nodig om de mens(elijkheid) te laten overleven. Ik zou de huidige en toekomstige filosofen willen zeggen: laat natuurkunde over aan wetenschappers, durf formele logica te laten barsten wanneer het moet, wees irrationeel als het gevoel daartoe de redenen geeft, maak gebruik van de ruimte om te geloven, te hopen, laat zien dat de menselijke geest in staat is een mooiere wereld voort te brengen dan die vandaag de dag gerealiseerd is. We hebben hier te maken met een hoger doel; we doen afbreuk aan het begrip deugd als we menen deze puur argumentatief en rationeel te moeten kunnen ‘bewijzen’!
Nu God dood is zijn wij op onszelf aangewezen, en we hebben onze verantwoordelijkheid nog niet genomen. Met welk water kunnen wij ons reinigen?  Mijn hoop is dat de filosofie het antwoord hierop zal vinden en de deugdelijkheid kan laten herleven.

 


(1) In deze zin vat ik het woord God dus een stuk breder op. Naast het geloof in een hogere macht zie ik ook cultuur, waarden, moraal, deugdelijkheid, geestelijke bloei etc. in dit kader als datgene wat dood is gegaan en waarvoor de dolle mens ons kwam waarschuwen.
(2) “[…] aldus Roger Scruton en Charles Taylor.”
(3) Uiteraard is dit niet de boodschap van deze uitgave van Filosofie Magazine, noch van de genoemde filosofen. Ik benoem dit even om eventuele misinterpretaties voor te zijn.
(4) Om dat te doen moeten we weten hoe de oorspronkelijke glans in ons leven verdwenen is; het insinueert dus dat deze glans er eerst wel was. Ik verwijs voor meer inzicht daarover naar het boek van Ad Verbrugge, “Tijd van onbehagen”.

De dolle mens is overigens wel het lezen waard in het kader van dit blog. (klik)
 

Opties reactieweergave

Kies uw favoriete manier om reacties weer te geven en klik op "opslaan" om uw veranderingen te activeren.
26 oktober, 2009 - 23:58 | (permalink) Een boek met een mogelijke oplossing (Score:1)
27 oktober, 2009 - 03:50 | (permalink) Buitenaardse Beschaving (Score:1)
27 oktober, 2009 - 10:31 | (permalink) Re: Buitenaardse Beschaving (Score:1)
27 oktober, 2009 - 10:38 | (permalink) Re: Een lelijke en zinloze wereld? (Score:1)
27 oktober, 2009 - 11:55 | (permalink) Re: Een lelijke en zinloze wereld? (Score:1)
27 oktober, 2009 - 12:37 | (permalink) Re: Een lelijke en zinloze wereld? (Score:1)
27 oktober, 2009 - 15:42 | (permalink) Re: Een lelijke en zinloze wereld? (Score:1)
28 oktober, 2009 - 00:04 | (permalink) Re: Een lelijke en zinloze wereld? (Score:1)
28 oktober, 2009 - 13:28 | (permalink) Re: Een lelijke en zinloze wereld? (Score:1)
28 oktober, 2009 - 21:32 | (permalink) Re: Een lelijke en zinloze wereld? (Score:1)
28 oktober, 2009 - 22:39 | (permalink) Re: Een lelijke en zinloze wereld? (Score:1)
28 oktober, 2009 - 22:57 | (permalink) Re: Een lelijke en zinloze wereld? (Score:1)
29 oktober, 2009 - 11:44 | (permalink) Re: Een lelijke en zinloze wereld? (Score:1)
29 oktober, 2009 - 13:05 | (permalink) Re: Een lelijke en zinloze wereld? (Score:1)
29 oktober, 2009 - 19:40 | (permalink) Re: Een lelijke en zinloze wereld? wake-up-call (Score:1)
29 oktober, 2009 - 22:07 | (permalink) Re: Een lelijke en zinloze wereld? (Score:1)
29 oktober, 2009 - 22:11 | (permalink) Re: Een lelijke en zinloze wereld? wake-up-call (Score:1)
30 oktober, 2009 - 11:30 | (permalink) Re: Een lelijke en zinloze wereld? (Score:1)
30 oktober, 2009 - 11:46 | (permalink) Re: Een lelijke en zinloze wereld? (Score:1)
30 oktober, 2009 - 12:29 | (permalink) Re: Een lelijke en zinloze wereld? (Score:1)
30 oktober, 2009 - 23:19 | (permalink) Re: Een lelijke en zinloze wereld? (Score:1)
30 oktober, 2009 - 23:20 | (permalink) Re: Een lelijke en zinloze wereld? (Score:1)
1 november, 2009 - 11:50 | (permalink) Re: Een lelijke en zinloze wereld? (Score:1)
1 november, 2009 - 12:23 | (permalink) Re: Een lelijke en zinloze wereld? (Score:1)
1 november, 2009 - 12:53 | (permalink) Re: Een lelijke en zinloze wereld? (Score:1)
1 november, 2009 - 19:26 | (permalink) Re: Een lelijke en zinloze wereld? (Score:1)
1 november, 2009 - 21:58 | (permalink) Re: Een lelijke en zinloze wereld? (Score:1)
1 november, 2009 - 23:22 | (permalink) Re: Een lelijke en zinloze wereld? (Score:1)
4 november, 2009 - 14:09 | (permalink) Re: Een lelijke en zinloze wereld? (Score:1)
4 november, 2009 - 14:17 | (permalink) Re: Een lelijke en zinloze wereld? wake-up-call (Score:1)
5 november, 2009 - 22:25 | (permalink) Re: Een lelijke en zinloze wereld? (Score:1)