Ik weet dat ik niets weet: over de economie van het complot

afbeelding van Daniël

De zoektocht naar de waarheid is voor sommige mensen de zoektocht naar het complot. Wat is dat toch met die zogenaamde complotdenkers? Achter elke scheet die een invloedrijke wereldburger laat, lijkt in hun ogen een complot schuil te gaan. Wat drijft deze mensen om toch steeds naar dat complot te zoeken? Wat drijft deze mensen om bijeenkomsten te organiseren en websites op te richten om hun gelijk aan te tonen? Wat drijft deze mensen om onze wereld als een rotte tomaat af te schilderen? Hebben we hier te maken met een sekte  die hun “waarheid”  tracht te verspreiden of slechts een collectieve paranoia die door onwetendheid gedreven wordt? Complot denken is in mijn ogen vaak een spel van vraag en aanbod: men zoekt naar een complot, terwijl het assortiment van bestaande complotten groot is.

De vraag

De wens is de vader van de gedachte lijkt de lijfspreuk van veel complotdenkers te zijn. Bij een ingrijpende gebeurtenis schieten de complottheorieën vaak al snel als paddenstoelen uit de grond.  Of het nu gaat om de moord op John F. Kennedy (1963), de dood van prinses Diana (1997) of om de aanslagen van 11 september 2001: in alle gevallen zou een complot de boosdoener (kunnen) zijn. Kunnen we hier daadwerkelijk spreke van een vraag naar complotten? De ervaring leert ons dat hoe groter en vager de gebeurtenis, hoe sneller en hoe meer complottheorieën zich vormen. Een onderzoek met vage en tegenstrijdige verklaringen is als doping voor het complot: de complotdenkers raken er dan juist meer van overtuigd dat zij de waarheid in pacht hebben. Onwetendheid zaait tenslotte twijfel en twijfel is vatbaar voor paranoia. Wat deze groep rest is vaak een verwrongen beeld van de werkelijkheid waarbij feit en fictie niet altijd meer te onderscheiden zijn.  De vraag blijft dan waarom een grote groep mensen collectief in een niet bewezen verklaring volhardt.

Ik zie dit als een compensatiemechanisme.  Grote gebeurtenissen hebben grote aanstichters nodig.  Een stel doorgedraaide moslimfundamentalisten kunnen niet verantwoordelijk zijn voor de dood van duizenden mensen door de Twin Towers  te vernietigen.  Het kan niet zo zijn dat “zondebok” Lee Harvey Oswald de op dat moment machtigste man te wereld (JFK) om het leven wist te brengen met een krakkemikkig geweer vanaf de vierde verdieping van een schoolboekenmagazijn. Gelooft u het wel? Dan bent u dom! Met dergelijke suggestieve beweringen winnen de complotdenkers wereldwijd aanhang. Het compensatiemechanisme schept enerzijds rust voor mensen: ze kunnen vrede nemen  in de wetenschap dat het gewoon zo heeft moeten zijn. Tegelijkertijd schept het ook een woede tegen de zogenaamde machthebbers die dit alles zouden bewerkstelligen. Dit stimuleert de aanhangers van complotten om door te gaan met “hun strijd om de waarheid boven tafel te krijgen.” Eigenlijk hebben mensen nooit anders gedacht: vroeger werd onweer veroorzaakt door de weergoden, tegenwoordig is het een complot van de elite.

Het aanbod

Zijn complotten dan slecht vertelde fabeltjes? Nee, want complotten bestaan natuurlijk wel. Ze zijn zo oud als de mensheid en worden gevormd door een groep mensen die een gemeenschappelijk doel hebben. Dit gemeenschappelijke doel hopen ze te bereiken door een andere en meestal grotere groep mensen om achterbakse wijze buitenspel te zetten. Zo kan een kleine groep mensen het lot van grotere groepen relatief eenvoudig beïnvloeden. Op kleine schaal, maar ook in grote bedrijven of, ja, zelfs bij de overheid. We zijn allemaal mensen en macht corrumpeert nou eenmaal. De moord op Julius Caesar was bijvoorbeeld een complot en eigenlijk kan de Franse Revolutie ook als een groot complot  tegen de elite van dat moment worden gezien. Bij JFK sluit ik een complot ook zeker niet uit. Omdat mensen dus weten dat complotten bestaan, worden ze door sommigen te pas en te onpas aan allerlei zaken gekoppeld die er enigszins naar lijken te “vragen”. De vraag naar het waarom wordt vaak in het aanbod van aangetoonde complotten gezocht. Alleen het complot gaat zo de boventoon voeren in plaats van een verklaring voor dat wat er gebeurd is.

Conclusie

Ingrijpende gebeurtenissen gaan door gebrekkig of niet toereikend onderzoek vaak gepaard met onduidelijke verklaringen. De antwoorden naar resterende vragen worden dan vaak in gevonden in een complot. Dit werkt als compensatie: het geeft mensen de rust dat het zo heeft moeten zijn en tegelijkertijd wordt een gemeenschappelijke vijand gecreëerd: de machthebbende elite die liegt en bedriegt. Dit verbroedert de complotdenkers. Ze weten dat complotten voorkomen en vinden zo de kracht om te vechten voor hun waarheid en zo "de vijand" te ontmaskeren.

“Ik weet dat ik niets weet”, zo sprak Socrates. Daarom roep ik iedereen op om kritisch te zijn. Wees kritisch over je omgeving en stel vragen waar het nodig is. Probeer antwoorden voor je vragen te vinden en nieuwe vragen te stellen. De laatste vraag is nooit gesteld, het onomstotelijk bewezen complot zal dan ook nooit worden gevonden. Net als de ultieme waarheid. Niets weten is iets weten. Dit wetende is de zoektocht naar de waarheid alweer een stukje dichterbij.

Opties reactieweergave

Kies uw favoriete manier om reacties weer te geven en klik op "opslaan" om uw veranderingen te activeren.
20 april, 2010 - 20:16 | (permalink) Re: Ik weet dat ik niets weet: over de economie van het complot (Score:1)
9 juni, 2010 - 17:12 | (permalink) Re: Ik weet dat ik niets weet: over de economie van het complot (Score:0)
10 juni, 2010 - 11:18 | (permalink) Re: Ik weet dat ik niets weet: over de economie van het complot (Score:1)
10 juni, 2010 - 15:16 | (permalink) Re: Ik weet dat ik niets weet: over de economie van het complot (Score:0)
10 juni, 2010 - 20:35 | (permalink) Re: Ik weet dat ik niets weet: over de economie van het complot (Score:1)
11 juni, 2010 - 08:08 | (permalink) Re: Ik weet dat ik niets weet: over de economie van het complot (Score:0)
11 juni, 2010 - 23:16 | (permalink) Re: Ik weet dat ik niets weet: over de economie van het complot (Score:1)
12 juni, 2010 - 12:42 | (permalink) Re: Ik weet dat ik niets weet: over de economie van het complot (Score:1)
12 juni, 2010 - 18:36 | (permalink) Re: Ik weet dat ik niets weet: over de economie van het complot (Score:0)
13 juni, 2010 - 11:18 | (permalink) Re: Ik weet dat ik niets weet: over de economie van het complot (Score:1)
16 juli, 2010 - 14:52 | (permalink) Re: Ik weet dat ik niets weet: over de economie van het complot (Score:1)